Tiểu Sử Cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp
Cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp sinh ngày 01-01-1897, được Cha Giuse Sớm rửa tội ngày 02-02-1897 tại họ đạo Cồn Phước, làng Tấn Ðức, nay thuộc ấp Mỹ Lợi, xã Mỹ Luông, Chợ Mới, Tỉnh An Giang.
Cha của Cha Diệp là Micae Trương Văn Đặng (1860-1935), mẹ là Lucia Lê Thị Thanh. Gia đình sinh sống tại họ đạo Cồn Phước.
Năm 1904, lúc ngài lên 7 tuổi thì mẹ mất. Theo cha, gia đình dời lên Battambang, Campuchia, sinh sống bằng nghề thợ mộc. Tại đây, thân phụ ngài tục huyền với bà Maria Nguyển thị Phước, sinh năm 1890, quê quán họ Mỹ Luông, Chợ Mới, An Giang. Kế mẫu đã sinh con gái tên là Trương Thị Thìn (1913), sinh sống tại họ đạo Bến Dinh, xã Tân Hoà, huyện Thanh Bình, tỉnh Ðồng Tháp.
Năm 1909, cha Phêrô Lê Huỳnh Tiền cho ngài vào Tiểu Chủng Viện Cù Lao Giêng, xã Tấn Mỹ, Chợ Mới An Giang. Học xong Tiểu Chủng Viện, ngài lên Ðại Chủng Viện Nam Vang, Campuchia (lúc đó các họ đạo khu vực Ðồng Bằng Sông Cửu Long trực thuộc giáo phận Phnom Penh, Campuchia).
Năm 1924, sau thời gian tu học, ngài được thụ phong linh mục tại Nam Vang, do Ðức cha GB. Chabalier.
Lễ vinh quy và mở tay được tổ chức tại nhà người cô ruột là bà Sáu Nhiều, tại họ đạo Cồn Phước.
Năm 1924-1927, được bề trên bổ nhiệm làm cha phó họ đạo Hố Trư, một họ đạo của người Việt Nam sinh sống tại tỉnh Kandal, Campuchia.
Năm 1927-1929, ngài về làm giáo sư tại Tiểu Chủng Viện Cù Lao Giêng.
Tháng 3 năm 1930, ngài về nhậm họ đạo Tắc Sậy. Trong những năm làm cha sở, ngài quan hệ, giúp đỡ, thành lập nhiều họ đạo vùng phụ cận như: Bà Ðốc, Cam Bô, An Hải, Ðầu Sấu, Chủ Chí, Khúc Tréo, Ðồng Gò, Rạch Rắn.
Theo lời kể của ông Giacôbê Huỳnh Văn Lập (sống ở Tắc Sậy), ngày xưa là chú bé giúp lễ ở với Cha Diệp: Cha rất hiền nhưng khi giảng thì có lúc giọng cha rất hùng hồn mạnh mẽ, có lúc lại rất êm đềm. Cha rất thương người nghèo: ông còn nhớ khi có những người nghèo đói bất kể Công Giáo hay không Công Giáo, người lỡ đường Cha đều kêu vào rồi mở lẫm lúa cho họ lấy lúa đem ra xay giã lấy gạo (vì lúc đó không có nhà máy xay lúa như bây giờ).
Hoàn cảnh xã hội nhiễu nhương vì chiến tranh giữa Nhật và Pháp, dân chúng nhiều người di tản. Cha Bề trên điạ phận Phêrô Trần Minh Ký ở Bạc Liêu kêu gọi ngài lánh mặt; người Pháp 3 lần đem xe đến rước, khuyên ngài tạm lánh khi nào tình hình yên ổn thì trở về họ đạo, nhưng ngài trả lời: “Tôi sống giữa đoàn chiên và nếu có chết cũng giữa đoàn chiên. Tôi không đi đâu hết.”
Ngày 12-3-1946, ngài bị Nhật bắt cùng với trên 70 người giáo dân tại họ Tắc Sậy, tất cả bị lùa đi và nhốt chung tại lẫm lúa của ông giáo Sự ở Cây Dừa. Cũng theo lời kể của ông Ba Lập thì họ chất rơm chung quanh tính đốt tất cả, nhưng cha Diệp đứng ra tranh đấu cho dân, đồng thời an ủi những người cùng bị giam. Cha khuyên giáo dân ăn năn tội và giải tội cho họ. Cha bị mời đi làm việc 3 lần và lần thứ ba thì không thấy trở về nữa. Sau khi cha bị mời đi lần thứ ba bổn đạo thấy cửa lẫm để mở ngỏ và họ đã trốn thoát.
Sau đó vài ngày giáo dân đã tìm thấy xác Cha Diệp từ một cái ao của ông giáo Sự, với vết chém sau ót ngang mang tai và thân xác trần trụi.
Thi hài Cha Diệp được vớt lên và chôn cất trong phòng thánh nhà thờ Khúc Tréo. Ðến năm 1969, hài cốt ngài được di dời về nhà thờ Tắc Sậy, nhiệm sở của ngài thi hành chức vụ chủ chăn trong 16 năm. Ngôi nhà mồ của ngài hiện nay, được trùng tu và khánh thành ngày 04-6-1989. Ngài là cha sở thứ nhì của họ đạo Tắc Sậy.
Án phong Chân phước
Năm 2013 Đức Giám Mục Cần Thơ Stephanô Tri Bửu Thiên mở án điều tra cấp giáo phận, thu thập chứng cứ, lời chứng và các phép lạ. Hồ sơ được hoàn tất vào năm 2017 và được gửi sang Rôma. Năm 2019, Bộ Tuyên Thánh kết luận điều tra có giá trị để khởi sự án phong Chân Phước.
Ngày 25/11/2024, trong cuộc tiếp kiến dành cho Đức Hồng Y Marcello Semeraro, Tổng Trưởng Bộ Phong Thánh, Đức Thánh Cha Phanxicô đã cho phép Bộ ban hành sắc lệnh nhìn nhận sự tử đạo của cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp (bị giết vì sự căm thù đức tin).
Trong thư đề ngày 03/12/2025, gửi đến Cha Cleber Willian Lopes Pombal dòng Hiến Sĩ Đức Mẹ, Tổng Thỉnh Nguyện Viên của Dòng, Đức Tổng Giám Mục Edgar Peña Parra, phụ tá Quốc Vụ Khanh Tòa Thánh, cho biết: “Theo ý định của Đức Thánh Cha Lêô XIV, nghi thức tuyên phong Chân Phước cho Đấng Đáng Kính Tôi Tớ Chúa Phanxicô Trương Bửu Diệp sẽ được cử hành vào ngày 02/7/2026 tại Trung Tâm Hành Hương Tắc Sậy, Cà Mau. Ngài cũng cho biết, Đức Hồng Y Luis Antonio Gokim Tagle, Quyền Bộ Trưởng Bộ Loan Báo Tin Mừng, sẽ là Đại Diện của Đức Thánh Cha.
Hồng Ân đặc biệt
Đức Cha Phêrô Lê Tấn Lợi, giám mục giáo phận Cần Thơ nhìn nhận rằng Lễ Phong Chân Phước cho Cha Phanxicô Trương Bửu Diệp là hồng ân đặc biệt Chúa ban cho giáo phận, đồng thời là niềm khích lệ lớn lao cho Dân Chúa noi gương ngài trung thành sống đức tin, nồng nàn yêu mến Chúa và tận tâm hy sinh phục vụ tha nhân.
Được biết đây là lần đầu tiên một Thánh Lễ tuyên phong Chân Phước được cử hành tại Việt Nam. Đức Cha Phêrô mời gọi cộng đoàn hiệp thông tạ ơn Chúa và cầu nguyện cho việc chuẩn bị và tổ chức Thánh Lễ.